Nietolerancja laktozy – objawy, przyczyny i sposoby łagodzenia dolegliwości

Czym jest nietolerancja laktozy?

Laktoza to cukier naturalnie obecny w mleku ssaków (krowim, kozim i owczym), a także w produktach przygotowanych z jego udziałem. Po spożyciu trafia do jelita cienkiego, gdzie powinien zostać rozłożony na prostsze cząsteczki, które organizm jest w stanie wchłonąć. 

Ten proces wymaga obecności enzymu, który nazywa się laktaza.

• Laktaza powstaje w komórkach nabłonka jelita cienkiego i rozszczepia laktozę na dwa cukry proste – glukozę oraz galaktozę. Dopiero w takiej formie składniki mogą przeniknąć przez ścianę jelita do krwi.

Co dzieje się w sytuacji, gdy ilość laktazy w jelicie jest niewielka? Jak nietrudno się domyślić, laktoza nie ulega wtedy pełnemu rozkładowi. Niestrawiony cukier przechodzi do dalszych odcinków przewodu pokarmowego. 

W jelicie grubym laktoza staje się pożywką dla bakterii jelitowych. Mikroorganizmy zaczynają ją fermentować. W trakcie tych przemian powstają gazy oraz związki drażniące przewód pokarmowy – to bezpośrednia przyczyna charakterystycznych dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Reakcja nie ma związku z pobudzeniem układu immunologicznego. To podstawowa różnica między alergią na białka mleka (uczuleniem na nabiał) a nietolerancją laktozy. Objawy na skórze czy duszności w tym przypadku nie występują.

U wielu osób aktywność laktazy stopniowo zmniejsza się wraz z wiekiem. W dzieciństwie enzym jest produkowany w dużych ilościach. W późniejszych latach jego ilość w jelicie może być znacznie mniejsza. Z tego powodu objawy nietolerancji laktozy po spożyciu większej ilości mleka lub produktów mlecznych zaczynają pojawiać się dopiero u osób dorosłych.

Jakie są objawy nietolerancji laktozy?

Wielu pacjentów opisuje uczucie wyraźnego wzdęcia brzucha. Towarzyszy temu przelewanie w jelitach oraz nadmierne oddawanie gazów. Nierzadko pojawia się również ból brzucha o charakterze skurczowym. U części osób dochodzi do biegunki (niestrawiona laktoza zwiększa ilość wody w świetle jelita).

Dolegliwości mogą przyjmować różne nasilenie (w zależności od stopnia niedoboru laktazy).

Co jeszcze jest charakterystyczne dla nietolerancji laktozy? Objawy nie występują natychmiast po jedzeniu. Najczęściej zaczynają być wyraźnie odczuwalne po upływie około 30 minut do 2 godzin. Mogą pojawiać się nawet po kilku godzinach od posiłku. W przypadku alergii objawy występują znacznie szybciej i mają większe nasilenie.

Jak radzić sobie z nietolerancją laktozy?

Od razu należy zaznaczyć, że nietolerancja laktozy nie jest nietolerancją nabiału i nie oznacza konieczności całkowitej rezygnacji z produktów mlecznych. 

Jeśli zaczynamy doświadczać niepokojących dolegliwości, zawsze warto zacząć od obserwacji własnych reakcji po spożyciu różnych produktów zawierających laktozę. 

Tutaj bardzo przydatnym narzędziem jest prowadzenie dzienniczka żywieniowego. Warto czasowo wprowadzić dietę bez nabiału, a następnie stopniowo i pojedynczo włączać do codziennego menu wykluczone produkty. 

Nie trzeba za wszelką cenę zastanawiać się nad tym, czym zastąpić nabiał. W części przypadków problematyczne może być głównie zwykłe mleko (np. dolewane do kawy). Produkty fermentowane (kefiry czy jogurty naturalne) zwykle są dobrze tolerowane. Wiąże się to z przemianami, które zachodzą podczas procesu fermentacji. Bakterie wykorzystują część laktozy jako źródło energii, dlatego jej zawartość w gotowym produkcie jest niższa.

Warto również zwrócić uwagę na produkty „bez laktozy”. Uważaj jednak na marketingowe pułapki. Masło czy sery żółte naturalnie zawierają znikome ilości tego składnika. Mimo tego w sklepach możemy znaleźć ich bezlaktozowe wersje (często zauważalnie droższe). Pamiętaj, że mleko i jego przetwory są ważnym źródłem wapnia. Jeśli zmniejszysz ich ilość w jadłospisie, musisz zadbać o obecność innych produktów bogatych w ten składnik mineralny. Właśnie z tego względu w menu diety pudełkowej Bez nabiału pojawiają się większe ilości orzechów, strączków, zielonych warzyw liściastych czy roślinnych produktów wzbogacanych w wapń (np. tofu).